11 Kasım 2013 Pazartesi

985 YIL ÖNCE BUGÜN, ZOE PORPHYROGENITA’NIN BAŞINA TALİH KUŞU KONMUŞTU...

TARİHTEN BUGÜNE DÜŞEN NOTLAR:
12 KASIM 1028,


985 YIL ÖNCE BUGÜN,

ERKEK VARİSİ OLMAYAN BİZANS İMPARATORU VIII. KONSTANTİNOS ÖLMÜŞ, ÜÇ GÜNLÜK DAMADI III. ROMANOS ARGROS ADIYLA İMPARATOR, ORTANCA KIZI ZOE PORPHYROGENİTA DA İMPARATORİÇE OLMUŞTU.



VIII. KONSTANTİNOS, ÖLMEDEN ÜÇ GÜN ÖNCE, TAHTINI DAHA ÖNCE ETRAFINDA İKTİDARINI TEHDİT EDECEK BİR RAKİP GÖRMEK İSTEMEDİĞİ İÇİN EVLENDİRMEDİĞİ BEKAR ÜÇ KIZINDAN BİRİNE BIRAKMAK İSTEMEDİĞİNDEN, ORTANCA KIZI ZOE’Yİ ACELE BİR ŞEKİLDE VALİ ROMANOS ARGROS İLE EVLENDİRMİŞTİ.


1000 yıllık Bizans İmparatorluğunun erkeklere düşkünlüğü ile ünlenmiş İmparatoriçelerinden biri olan Zoe (978–1050) evlendiğinde 50 yaşında, kocası III. Romanos Argros ise 70’indeydi. O sanki İmparatoriçe olmak için doğmuştu, doğduğunda adı bile buna uygun konmuştu sanki, Zoe’nin adı “Hayat” anlamına geliyordu, Porphyrogenita ise erguvan rengi içinde doğan” anlamına ve erguvan rengi Bizans’ta imparatorluk rengi olarak kabul edilirdi. İmparatoriçe olması biraz geç olmuştu ama Zoe, geç evlenmesinin acısını İmparatoriçe olduktan sonra fazlasıyla çıkartmış, kalan 22 senelik ömründe 2 kez daha evlenmişti.
Zoe’nin yakışıklı kocası asil bir aileden geliyordu ve Zoe 6 yıl geçmeden ondan sıkılmış, çoktan kendisine genç ve yakışıklı bir sevgili bulmuştu. Mikhail, sarayın hadım hizmetçilerinden Ioannes Orphanotrophos’un kardeşiydi ve Zoe'nin sevgilisi olduğu açıkça görülüyordu. Bu durum İmparatora haber verilse de, Mikhail'in kutsal emânetler üzerine yemin ederek bu ilişkiyi inkâr etmesi imparatoru rahatlatmış, zaten o da eski sevgililerinden biri ile gizli ilişkisini devam ettirmişti.
Bir yandan kocasından kurtulma planları yapan Zoe, diğer yandan genç kalmanın ve sevgilisine genç görünmenin yollarını arıyor, özel olarak yaptığı kremlerle, kullandığı merhemlerle hâlâ genç kız gibi görünüyordu. İşte bu yüzdendir ki Ayasofya'ya mozayiğini yapan sanatkâr onu 15 yaşında tazecik bir genç kız gibi göstermişti.

11 Nisan 1034'te saraydan İmparator III. Romanos Argyros'un havuzda ölü bulunduğu ilan edilmiş, o günün akşamı Zoe dedikodulara aldırış etmeden genç sevgilisi Mikhail ile evlenivermişti. IV. Mikhail adıyla Bizans’ın 48. İmparatoru olarak karısının düğün hediyesi olan tahta oturan genç imparatorun saltanatı da pek uzun sürmemiş, ancak 7 yıl dayanabilmişti Zoe bu evliliğe...
IV. Mikhail'in de vefa borcu çabuk bitmiş, Zoe’yi görmez ona eski ilgiyi göstermez olmuştu. Kendisi koskoca bir imparator, Zoe ise yaşlı bir kadındı. Ancak yaşlı olan, Zoe'nin sadece bedeniydi, gönlü halâ genç, gözü halâ genç erkeklerdeydi. Mikhail’in ilgisizliğinin yanısıra zaman zaman sara nöbetleri geçiriyor olması onu baştan çıkartıyordu. Bir sefer dönüşü hastalığı iyice artan IV. Mikhail, artık öleceğine inandığından tahtı, yeğeni Mikhail Kalaphates'e bırakmanın planlarını yapmaya başlamış, yeğenini evlat edinerek onu tahta çıkarması için hanımı Zoe'yi ikna etmiş, ardından Stoudion Manastırına (İmrahor Camii) kapanmış ve 10 Aralık 1041’de 31 yaşında ölmüştü.
V. Mikhail
Mikhail Kalaphates, V. Mikhail adıyla tahta oturduğunda, ilk iş olarak velinimeti Zoe’yi ve kız kardeşi Theodora’yı Büyükada’daki bir manastıra sürgün etmişti. Ancak, tüm sarayın ve halkın imparator soyundan olan İmparatoriçe’yi sevdiğini hesaba katmamıştı. 20 Nisan 1042’de saraya karşı ordu ve memurların desteklediği büyük bir halk ayaklanması başlamış, çaresiz kalan V. Mikhail, Zoe ve Theodora’yı geri çağırmak zorunda kalmıştı. Fakat sarayı basarak onu linç etmeye kararlı isyancılardan kaçarak amcası gibi Stoudion Manastırına (İmrahor Camii) sığınan İmparator orada yakalanmış, gözleri oyulmuş, hadım edilmişti. Hayatını bir keşiş olarak devam ettiren Mikhail Kalaphates 24 Ağustos 1042’de manastırda ölmüştü.
Stoudion Manastırı (İmrahor Camii) 

Zoe Porphyrogenita ve kızkardeşi Theodora
Artık, Bizans tahtı 2 yaşlı kız kardeşe kalmış, ancak Zoe bir yıl bile dolmadan gelenekler nedeniyle tek başına İmparatorluğu yönetemeyeceği için kızkardeşi Theodora’ya fırsat vermeden tekrar evlenmeye karar vermişti. Zoe 3. evliliğini 64 yaşında senatör Konstantinos Monomakhos ile yapmış ve ömrünün kalan 8 senesini de onunla geçirmiş ve 72 yaşında ölmüştü.
IX. Konstantinos Monomakhos ve Zoe Porphyrogenita
Yıllarca kızkardeşi Zoe’den fırsat bulamamış ve hep ikinci planda kalmış olan Theodora, ancak  IX. Konstantinos Monomakhos’un Zoe’nin ölümünden sonraki 13 senelik saltanatının sona ermesinden sonra, 1 yıllığına bile olsa tek başına tahta geçmiş ve adını 76 yaşında Bizans İmparatorları listesine yazdırabilmişti. 31 Ağustos 1056’da ölmesiyle de Bizans İmparatorluğu’nda “Makedonyalılar Hanedanlığı” sona ermişti.

Bütün bu karmaşanın içerisinde en büyük kız kardeş olan Eudokia, kendini dine adamış, bir manastıra kapanarak rahibe olmuştu.

* * *

Ayasofya’nın 2. katındaki “Gynekaion”daki (kadınlar bölümü) galerinin sağ tarafında, güney duvarındaki mozaiklerden birinde, sağda elinde Hz. İsa’ya bağış fermanını takdim ederken resmedilen İmparatoriçe Zoe, Hz. İsa’nın solunda ise elindeki altın kesesiyle Ayasofya’ya bağış yapan 3. kocası İmparator IX. Konstantin Monomakhos vardır.

Aslında bu mozaik Zoe ilk evlendiğinde Romanos Argyros ile birlikte tasvir edilerek yapılmış, ancak Zoe her koca değiştirdiğinde mozaiğin gövdesine dokunulmamış, baş kısmı değiştirilerek, yeni kocanın başı eklenmişti. Bu nedenle bugün gördüğümüz mozaik’teki gövde ilk koca III. Romanos Argyros’a, baş ise son koca IX. Konstantinos Monomakhos’a aittir.



Hiç yorum yok: